Interaktywna prezentacja w 8 rozdziałach
Pomarańczowa
Pigułka
To nie ty masz problem z pieniędzmi.
To twoje pieniądze są zepsute.
Dlaczego system po cichu drenuje oszczędności zwykłych ludzi — i dlaczego wynalazek z 2009 roku, bez przywódcy i otwarty dla wszystkich, może być jednym z najważniejszych narzędzi wolności naszych czasów.
Rozdział pierwszy
Wielki Wyciek
Coś jest zepsute. I to nie ty.
Brzmi znajomo?
Pracujesz ciężej niż kiedykolwiek.
Dlaczego stać cię na mniej?
Zarabiasz więcej niż twoi rodzice w twoim wieku, a stać cię na mniej z tego, co oni mieli.
Dom kosztował kiedyś około 3,5 roku dochodów typowego gospodarstwa domowego. Dziś to ponad 5 lat.
Oszczędzanie w banku wydaje się bez sensu. Inwestowanie przypomina hazard. A i tak to robisz.
Te same cotygodniowe zakupy co roku kosztują więcej, a nikt nigdy o tym nie głosował.
To nie ty. To pieniądz.
Mediana ceny nowego domu w USA ÷ mediana dochodu gospodarstwa domowego, 1984 vs 2024 (US Census Bureau)
Najlepsza analogia inflacji
Twoje oszczędności to kostka lodu na słońcu.
Nie widzisz, jak topnieje z dnia na dzień, ale topnieje. Inflacja nie zabiera ci pieniędzy. Sprawia, że każda ich jednostka kupuje mniej, po cichu, rok po roku.
Za 20 lat twoje $10,000 będzie warte tyle, co
$5,428
dzisiaj. Po cichu stracone: 46%
Siła nabywcza jednego dolara amerykańskiego
Dolar z 1913 roku jest dziś wart 3 centy.
Rezerwa Federalna powstała w 1913 roku, w tym samym roku, w którym zaczyna się ten wykres. Od tego czasu dolar stracił ~97% siły nabywczej.
Źródło: US Bureau of Labor Statistics, średnie roczne CPI-U
Skąd bierze się inflacja?
Nie stworzyli więcej wartości. Stworzyli więcej dolarów.
(podaż pieniądza M2, z 0,3 do ~21,5 bln $)
(od lutego 2020 do grudnia 2021)
Realna gospodarka rosła o około 3% rocznie. Podaż pieniądza rosła o około 7% rocznie. Ta różnica ujawnia się w cenach.
Podaż pieniądza M2 w USA w bilionach dolarów, styczeń każdego roku (w przybliżeniu). Źródło: Federal Reserve, FRED M2SL
Eksperyment myślowy
Wyobraź sobie grę w Monopoly…
…w której jeden z graczy jest też bankierem
i może drukować nowe pieniądze, kiedy tylko zechce.
Nigdy nie zabiera ani jednego banknotu z twojej kupki. Po prostu dokłada do swojej, a za każdy twój banknot kupisz trochę mniej nieruchomości niż wcześniej.
Kto wygra taką grę? W tę grę gramy wszyscy.
Efekt Cantillona
Nowe pieniądze nie są dzielone po równo. Spływają w dół.
Kto stoi najbliżej drukarki pieniędzy, wydaje nowe pieniądze, póki ceny są jeszcze niskie. Zanim dotrą one do pracowników i oszczędzających, ceny już wzrosły.
Ekonomista Richard Cantillon opisał to w latach 30. XVIII wieku. Efektem jest ukryty transfer: od oszczędzających do pożyczających, od pracowników do właścicieli aktywów, od biednych do bogatych.
15 sierpnia 1971
Dzień, w którym pieniądz stracił kotwicę.
Prezydent Nixon „tymczasowo” zawiesił wymienialność dolara na złoto. Ten tymczasowy środek obowiązuje do dziś. Od tamtej pory pieniądz opiera się wyłącznie na obietnicach, a liczby zaczęły się rozjeżdżać.
Bieżnia
Gdy oszczędzanie przestało działać, wszyscy zostali zmuszeni do spekulacji.
Twoi dziadkowie mogli odłożyć pieniądze w banku i liczyć, że utrzymają wartość. Ty musisz zostać zarządzającym funduszem na pół etatu, żeby tylko stać w miejscu: jak bieg na bieżni, która co roku przyspiesza.
Domy stały się kontami oszczędnościowymi
Ludzie kupują mieszkania, żeby chronić majątek, a nie tylko w nich mieszkać. Ten dodatkowy popyt sprawia, że młode rodziny nie mogą sobie pozwolić na to, czego potrzebują najbardziej.
Akcje stały się schronieniem przed inflacją
Część „wzrostu” cen akcji to po prostu kurcząca się miarka. Ekonomiści nazywają tę dodatkową cenę premią monetarną.
Kto nie ma aktywów, zostaje w tyle
Jeśli wynajmujesz i oszczędzasz w gotówce, system działa przeciwko tobie. Jeśli już masz aktywa, działa na twoją korzyść. Przepaść rośnie z każdym rokiem.
Bank
Twoich pieniędzy nie ma w banku.
Gdy wpłacasz 1000 $, bank pożycza większość dalej. To, co masz, to weksel: obietnica, że pieniądze będą na miejscu, o ile nie poprosi o nie zbyt wielu ludzi naraz.
Obraz globalny
A to jest ta dobra wersja.
Jeśli mieszkasz w USA lub Europie, masz do dyspozycji jedną z najlepszych walut fiat na świecie. Większość ludzkości jej nie ma.
inflacji w 2018. Rodziny patrzyły, jak oszczędności całego życia znikają w ciągu kilku miesięcy.
to nominał banknotu z 2009 roku. Nie starczał na bilet autobusowy.
wartości funta od 2019. Banki odcięły ludzi od ich własnych depozytów.
inflacji w 2023, po dekadach powtarzających się kryzysów walutowych.
wartości liry względem dolara w ciągu jednej dekady.
dorosłych nie ma żadnego konta bankowego (Bank Światowy). Ponad połowa ludzkości żyje pod rządami autorytarnymi (Human Rights Foundation).
Rozdział drugi
Czym naprawdę jest pieniądz
Zanim naprawimy pieniądz, musimy zrozumieć, do czego służy.
Pieniądz = zmagazynowany czas
Pieniądz to bateria na energię twojego życia.
Wymieniasz godziny swojego życia na pieniądze. Pieniądze przechowują te godziny, żebyś mógł ich użyć później: w przyszłym tygodniu albo za trzydzieści lat, na emeryturze.
Dobry pieniądz to bateria, która trzyma ładunek. Dzisiejszy pieniądz to bateria, która się rozładowuje, i to celowo. Każdy utracony procent to kawałek twojego życia, którego nigdy nie odzyskasz.
40 godzin twojego życia…powoli się rozładowuje
Oficjalny plan
Banki centralne celują w 2% inflacji.
−50%
Brzmi niewinnie. Ale przy 2% rocznie pieniądz traci połowę wartości w około 35 lat, czyli mniej więcej jedno życie zawodowe. To nie błąd. To deklarowany cel.
Co sprawia, że pieniądz jest dobry?
Pieniądz to narzędzie. Niektóre narzędzia są po prostu lepsze.
Rzadki
Trudno wytworzyć go więcej. Inaczej ktoś to zrobi i rozwodni twoje zasoby.
Trwały
Nie gnije, nie rdzewieje i nie psuje się z czasem.
Przenośny
Łatwo go nosić i przesyłać, przez ulicę albo przez ocean.
Podzielny
Da się go podzielić na małe jednostki do płatności dowolnej wielkości.
Weryfikowalny
Łatwo sprawdzić, że jest prawdziwy, bez ufania komukolwiek.
Zamienny
Każda jednostka jest wymienna na każdą inną.
Odporny na cenzurę
Nikt nie może ci zabronić go oszczędzać ani wydawać. W erze cyfrowej ta cecha liczy się bardziej niż kiedykolwiek.
Najważniejszą cechą jest rzadkość, bo pieniądz, który łatwo wytworzyć, zostaje wytworzony, a płacą za to ci, którzy go trzymają.
Ostrzeżenie z historii
Tragedia szklanych paciorków.
Przez stulecia szklane paciorki służyły jako pieniądz w części Afryki Zachodniej. Trudno było je wytworzyć na miejscu, więc zachowywały wartość.
Potem przypłynęli europejscy kupcy ze statkami pełnymi paciorków, tanio produkowanych w hutach szkła. Kupowali za nie złoto, kość słoniową, ziemię, a w końcu ludzi, płacąc pieniądzem, którego wytworzenie prawie nic ich nie kosztowało.
Kto może tanio wytwarzać twój pieniądz, może kupić owoce twojej pracy za bezcen.
Dziś szklane paciorki drukują banki centralne.
Dlaczego złoto wygrało, a potem przegrało
Złoto było najtwardszym pieniądzem przez 5000 lat.
Całe wydobyte dotąd złoto, około 216 000 ton, to mniej więcej 60 lat obecnego wydobycia. Nawet gdy cena złota szybuje, górnicy mogą dodać tylko około 1,5–2% rocznie. Trudno je wytworzyć, więc zachowuje wartość.
Ale złoto ma słabości: jest ciężkie, drogie w przechowywaniu i trudne do zweryfikowania. Ludzie oddawali je więc bankom w zamian za papierowe kwity, a papier powoli zastąpił złoto.
- 1933Rozporządzenie wykonawcze USA nr 6102 zakazuje obywatelom posiadania złota. Muszą sprzedać je rządowi po 20,67 $ za uncję. Kilka miesięcy później rząd przeszacowuje złoto na 35 $, dewaluując dolara o 41%.
- 1944Bretton Woods: waluty świata zostają powiązane z dolarem, a dolar ze złotem.
- 1971Ostatnie ogniwo między pieniądzem a złotem zostaje przecięte. Od tej pory każda waluta na Ziemi opiera się wyłącznie na obietnicach.
- 2009Pojawia się coś nowego.
Rozdział trzeci
Nadchodzi Bitcoin
Pieniądz z regułami, których nikt nie może zmienić.
3 stycznia 2009
Wiadomość ukryta w pierwszym bloku.
W samym środku kryzysu finansowego anonimowy twórca o pseudonimie Satoshi Nakamoto uruchomił Bitcoina. W pierwszym bloku zapisał nagłówek gazety o ratowaniu banków: znacznik czasu i deklarację celu.
Satoshi wycofał się w 2011 i nigdy nie wrócił. Żadnego prezesa. Żadnej firmy. Żadnej siedziby. Nikogo, kogo można aresztować, przekupić albo naciskać.
- Wydobyty
- 2009-01-03 18:15:05 UTC
- Nagroda
- 50 BTC
- Poprzedni blok
- 0000000000000000…0000
- Hash
- 000000000019d6689c085ae1…8ce26f
The Times 03/Jan/2009 Chancellor on brink of second bailout for banks
Najważniejsza liczba
21,000,000
Tyle bitcoinów kiedykolwiek będzie istnieć. Żadne głosowanie, żadna komisja i żaden kryzys tego nie zmienią. Mniej więcej co cztery lata tempo tworzenia nowych bitcoinów spada o połowę (to halving). Ostatni ułamek zostanie wydobyty około 2140 roku.
Wydobyto dotąd (szacunek na żywo)
20,000,000
95.2% wszystkich bitcoinów, jakie kiedykolwiek powstaną · blok ≈ 900,000
Przełom, którego większość nie dostrzega
Pierwszy pieniądz, w którym popyt nie może zwiększyć podaży.
Złoto
Cena ↑Więcej wydobyciaPodaż ↑
Nieruchomości
Cena ↑Więcej budowaniaPodaż ↑
Dolary
KryzysWięcej drukowaniaPodaż ↑
Bitcoin
Cena ↑Dołączają nowi górnicyZagadka staje się trudniejszaPodaż bez zmian
Co 2016 bloków (około dwa tygodnie) Bitcoin automatycznie dostosowuje trudność wydobycia, tak aby nowy blok pojawiał się mniej więcej co 10 minut, bez względu na to, ile maszyn dołączy. Po raz pierwszy w historii podaż pieniądza jest całkowicie odporna na popyt.
Jak to działa, bez żargonu
Wyobraź sobie publiczny zeszyt, który nie należy do nikogo.
Wspólny zeszyt
Każda transakcja bitcoinowa w historii jest zapisana w jednej księdze. Identyczne kopie przechowują dziesiątki tysięcy komputerów („węzłów”) na całym świecie. Każdy może mieć własną kopię.
Loteria o następną stronę
Co ~10 minut „górnicy” rywalizują o dopisanie kolejnej strony (bloku), rozwiązując zagadkę bardzo trudną do rozwiązania, ale natychmiastową do sprawdzenia. Zwycięzca dostaje nowe bitcoiny plus opłaty.
Reguły, które sprawdza każdy
Każdy węzeł niezależnie sprawdza każdą stronę pod kątem reguł. Spróbuj wydać monety dwa razy albo stworzyć je z niczego, a sieć po prostu cię zignoruje. Bez pytania o zgodę i bez wyjątków.
Wydobycie zamienia realną energię w bezpieczeństwo, podobnie jak wydobywanie złota z ziemi. Kosztu nie da się podrobić, więc zapisu nie da się tanio przepisać.
Spróbuj sam
Zostań górnikiem na dziesięć sekund.
Górnicy wielokrotnie mieszają dane bloku z „nonce” (liczbą, którą ciągle zmieniają), aż powstały odcisk palca (hash SHA-256) zacznie się od wystarczającej liczby zer. Nie ma skrótu: tylko zgadywanie, miliony razy.
Trudno znaleźć, natychmiast sprawdzić. Zmień jedną literę, a odcisk palca zmieni się całkowicie. Dlatego historii nie da się po cichu przerobić.
–Naciśnij start. Twoja przeglądarka będzie zgadywać, aż znajdzie prawidłowy hash.
W uproszczeniu: prawdziwy Bitcoin hashuje dwukrotnie 80-bajtowy nagłówek bloku, a cała sieć wykonuje około tryliarda prób na sekundę.
Cyfrowa rzadkość
Pierwsza cyfrowa rzecz, której nie da się skopiować.
Zdjęcia, piosenki, pliki: wszystko, co cyfrowe, można kopiować za darmo, bez końca. Dlatego cyfrowy pieniądz zawsze potrzebował banku pośrodku, żeby nie dało się wydać tego samego dolara dwa razy.
Bitcoin rozwiązał ten „problem podwójnego wydania” bez żadnego pośrednika. Na tym polega ten wynalazek. Czym e-mail był dla listów, tym bitcoin jest dla wartości: przemierza planetę w kilka minut, o każdej porze, bez niczyjej zgody.
Nie potrzebujesz całego
1 BTC = 100 000 000 satoshi
Bitcoin dzieli się na „satoshi”, jak złoty na grosze, tylko z dużo większym zapasem. Możesz zacząć od kilku złotych.
Bitcoin Pizza Day · 22 maja 2010
Laszlo Hanyecz zapłacił 10 000 BTC za dwie pizze. To pierwszy znany zakup za bitcoina w realnym świecie. Każda nowa forma pieniądza na początku wygląda na bezwartościową.
Rozdział czwarty
Prawdziwa własność
Bezpieczeństwo, samodzielne przechowywanie i pieniądz, którego nie da się zatrzymać.
Samodzielne przechowywanie
Cały twój bank w 12 słowach.
Portfelem bitcoina steruje fraza seed: 12 lub 24 zwykłe słowa. Kto zna te słowa, ten kontroluje bitcoiny. Nikt inny, nigdy.
Zapisz je na papierze, wybij w stali albo naucz się ich na pamięć, a oszczędności całego życia przewieziesz przez każdą granicę we własnej głowie. Żadne aktywo w historii nie było tak przenośne.
⚠ Tylko ilustracja. Nigdy nie używaj frazy pokazanej na stronie internetowej i nigdy nie wpisuj na żadnej stronie swojej prawdziwej.
Złota zasada
Nie twoje klucze, nie twoje monety.
Zostaw bitcoina na giełdzie, a nie masz bitcoina. Masz weksel, dokładnie jak depozyt w banku, ze wszystkimi tymi samymi ryzykami.
Sam Bitcoin nigdy nie zawiódł. Zawiedli pośrednicy, znowu.
Bezpieczeństwo
Najpotężniejsza sieć komputerowa, jaką kiedykolwiek zbudowano.
Aby przepisać historię Bitcoina, trzeba by przewyższyć mocą obliczeniową cały światowy przemysł wydobywczy, wydając miliardy na sprzęt i energię, podczas gdy wszyscy na to patrzą. To jak próba potajemnej edycji książki, której identyczne kopie trzymają dziesiątki tysięcy nieznajomych, a co dziesięć minut przybywa w niej nowa strona.
Nie ufaj. Weryfikuj.
Rozdział pieniądza od państwa.
Dziś: zaufaj mi
- Zaufaj, że bank centralny nie dodrukuje za dużo
- Zaufaj, że twój bank nie pożyczy za dużo
- Zaufaj audytorom, regulatorom, politykom
- Zaufaj, że reguły nie zmienią się jutro
Bitcoin: zweryfikuj
- Każdy może uruchomić węzeł na tanim komputerze
- Sam sprawdź każdą monetę, jaka kiedykolwiek powstała, i każdą regułę
- Reguł pilnują użytkownicy, nie władcy
- Ich zmiana wymaga niemal powszechnej zgody
Oddzieliliśmy Kościół od państwa, żeby żaden rząd nie mógł dyktować, w co wierzysz. Bitcoin oddziela pieniądz od państwa, żeby żaden rząd nie mógł po cichu dewaluować tego, co zarobiłeś.
Pieniądz wolności
Pieniądz, którego nie da się zatrzymać.
Bitcoina nie obchodzi, kim jesteś, gdzie się urodziłeś ani na kogo głosowałeś. Dla miliardów ludzi to nie filozofia. To przetrwanie.
Przedsiębiorczyni Roya Mahboob płaciła kobietom i dziewczynkom w bitcoinie, gdy nie wolno im było mieć kontroli nad kontem bankowym, a pieniądze naprawdę należały do nich.
Gdy banki zamroziły konta koalicji wspierającej protesty #EndSARS przeciwko brutalności policji, przeszła ona na darowizny w bitcoinie i działała dalej.
W pierwszych tygodniach inwazji z całego świata napłynęło ponad 100 mln $ darowizn w kryptowalutach, w ciągu godzin, a nie tygodni.
Rodziny chroniły oszczędności przed hiperinflacją, a uchodźcy uciekali z majątkiem zapamiętanym jako dwanaście słów.
Rozdział piąty
Gotówka, złoto, domy, akcje i bitcoin
Uczciwe porównanie miejsc, w których ludzie przechowują owoce pracy całego życia.
Tabela wyników
Gdzie przechowywać swój czas?
Twardszy niż złoto
Już rzadszy niż złoto i coraz rzadszy.
Od halvingu w 2024 podaż bitcoina rośnie wolniej niż podaż złota. Po 2028 znów spadnie o połowę, i znowu, aż nowa podaż osiągnie zero.
Złoto: rzadkość, w którą musisz uwierzyć. Bitcoin: rzadkość, którą każdy może sprawdzić, plus szybkość internetu.
Nowa podaż rocznie. USD: średni wzrost M2 od 1960. Złoto: szacunki World Gold Council. Bitcoin: harmonogram protokołu.
Rozdział szósty
Suwerenny sposób myślenia
Napraw pieniądz, napraw świat.
Preferencja czasowa
Gdy pieniądz trzyma wartość, możesz myśleć dekadami.
Topniejący pieniądz uczy
- Wydaj teraz, jutro będzie wart mniej
- Pożyczaj, bo inflacja zjada dług
- Goń za zyskiem, żeby tylko stać w miejscu
- Krótkowzroczność, wszędzie
Zdrowy pieniądz uczy
- Oszczędzanie jest nagradzane, nie karane
- Kupuj mniej, ale lepsze rzeczy, które przetrwają
- Inwestuj tylko w to, co naprawdę warto
- Planuj dla dzieci swoich dzieci
Ekonomiści nazywają to preferencją czasową: jak bardzo cenisz przyszłość w porównaniu z teraźniejszością. Ludzie o niskiej preferencji czasowej sadzili sady i budowali katedry, których ukończenia nigdy nie mieli zobaczyć. Dobry pieniądz znów czyni cierpliwość racjonalną.
Mit deflacji
Ceny powinny spadać.
Technologia sprawia, że produkcja prawie wszystkiego tanieje: obliczenia, telewizory, panele słoneczne, komunikacja. W świecie uczciwego pieniądza te zyski docierają do ciebie jako niższe ceny.
W naszym świecie nowy pieniądz zjada je, zanim w ogóle je zobaczysz. Spadające ceny dzięki postępowi to nie kryzys. To produktywność ludzkości, wreszcie dzielona ze wszystkimi.
„Ale nikt nie będzie wydawał!”
Telewizory i telefony co roku są tańsze i lepsze, a ludzie i tak je kupują. Kupujesz to, czego potrzebujesz, kiedy tego potrzebujesz. Po prostu przestajesz kupować zbędne graty.
Dalsza lektura
Książka Jeffa Bootha The Price of Tomorrow wyjaśnia, dlaczego technologia jest deflacyjna i dlaczego nasz system pieniężny z tym walczy.
Domy do mieszkania
Niech domy znów będą domami.
Gdy pieniądz topnieje, ludzie lokują oszczędności w nieruchomościach. Ten dodatkowy popyt windzie ceny ponad to, na co stać młode rodziny, więc całe pokolenie wynajmuje, a mieszkania służą jako konta oszczędnościowe.
Bitcoin daje oszczędnościom inne miejsce do życia: rzadkie, przenośne i bez potrzeby dachu. Każdy, kto oszczędza w nim, to jeden licytujący mniej przeciwko osobie kupującej pierwsze mieszkanie.
Szalupy jako schowki
Trzymanie majątku w mieszkaniach to jak używanie szalup ratunkowych jako schowków. Działa dla tych, do których należą, dopóki ktoś nie potrzebuje miejsca.
Energia
Wydobycie działa na energii, której nikt inny nie chce.
Górnicy bitcoina mogą podłączyć się wszędzie i wyłączyć w kilka sekund. To czyni ich wyjątkowym klientem: kupują energię, która inaczej by się zmarnowała, i ustępują, gdy potrzebują jej ludzie.
Gaz z pochodni
Pola naftowe spalają metan, silny gaz cieplarniany. Górnicy zamieniają go w prąd, ograniczając emisje i jeszcze za to płacąc.
Niewykorzystany wiatr i słońce
Nowe farmy wiatrowe i słoneczne często produkują więcej prądu, niż sieć może przyjąć. Górnicy kupują nadwyżkę, pomagając nowym projektom się spłacić (Cornell, 2023).
Elastyczna sieć
Gdy przychodzi fala upałów albo burza, górnicy wyłączają się w ciągu sekund i oddają prąd domom i szpitalom.
Pomyśl o gąbce: wchłania energię, która by się przelała i zmarnowała, i oddaje ją, gdy tylko ludzie jej potrzebują. 52,4% wydobycia już działa na energii zrównoważonej (Cambridge, 2025).
Neutralny pieniądz
Bez prezesa. Bez reklam. Bez faworytów.
Za bitcoinem nie stoi żadna firma. Nie sprzedaje twoich danych, nie pokazuje reklam, nie bierze prowizji od twoich płatności i nikogo nie ratuje. Big Tech, wielkie banki i największe korporacje grają według dokładnie tych samych zasad co student z telefonem.
Niczyj kwartalny zysk
Trzymanie bitcoina nie finansuje giganta technologicznego, bilansu banku ani dywidendy akcjonariuszy. To nie są niczyje akcje.
Te same zasady dla wszystkich
Miliarder nie może dodrukować więcej, kupić lepszej wersji ani zmienić zasad dla siebie.
Jak język
Jak matematyka czy język: nikt go nie posiada i każdy może z niego korzystać. To właśnie czyni go uczciwym.
Pokojowa rewolucja
Pieniądz, którego nie da się dodrukować na wojnę.
Od stuleci wojny opłacano, drukując lub psując pieniądz, od rzymskich monet z domieszką taniego metalu po papierowe pieniądze XX wieku. Nikt nie głosuje za tym podatkiem. Przychodzi po cichu, jako wyższe ceny.
Przy pieniądzu, którego nie da się dodrukować, rządy muszą płacić za wszystko jawnie, podatkami, które ludzie widzą i o których mogą dyskutować. Twardy pieniądz rozlicza władzę.
Zasada kuchennego stołu
Rodzina, która może wydać tylko tyle, ile zarobi, musi przegadać każdą dużą decyzję. Zdrowy pieniądz przywraca państwa do kuchennego stołu.
Bez barykad
Bitcoin zmienia system bez protestów, przemocy i pytania o zgodę. Ludzie po prostu wybierają lepszy pieniądz, jedna osoba po drugiej.
Ludzie na pierwszym miejscu
Dla ciebie, twojej rodziny i twojej firmy.
Oszczędności, które nie topnieją
Trzymaj je sam, dostępne 24/7, bez pytania o zgodę, bez godzin pracy banku i bez minimalnego salda.
Majątek na pokolenia
Oszczędzaj dla dzieci w pieniądzu, który trzyma wartość, i zaplanuj spadek, którego nie zablokuje żadne zamrożone konto ani pośrednik.
Płatności z każdego miejsca
Przyjmuj płatności z całego świata w kilka minut, bez obciążeń zwrotnych i bez operatora płatności, który może cię odciąć. Trzymaj rezerwy, których nie zje inflacja.
To różnica między wynajmowaniem pieniędzy od banku a ich posiadaniem.
Od klienta do właściciela
Zmiana zaczyna się w twojej głowie.
- Proszenie o zgodę→Bez pytania o zgodę
- Ufanie instytucjom→Samodzielna weryfikacja
- Wynajmowanie majątku od banku→Trzymanie własnych kluczy
- Reguły zmieniane dekretem→Reguły zapisane w otwartym kodzie
- Wydaj dziś, martw się jutro→Oszczędzaj, buduj i planuj na pokolenia
- Zależny→Suwerenny
Rozdział siódmy
Uczciwe pytania
Sceptycyzm jest zdrowy. Oto szczere odpowiedzi.
Typowe zarzuty
„Tak, ale…”
Czy nie jest zbyt zmienny?
Tak, dziś jest. Nowe aktywo pieniężne rośnie od zera do skali globalnej, a cena po drodze mocno się waha. Zmienność to cena bycia wcześnie i zwykle maleje wraz z adopcją. Do 2025 każdy czteroletni okres w historii bitcoina kończył się wyżej, niż się zaczynał, ale przeszłe wyniki niczego nie gwarantują. Trzymaj tylko tyle, ile możesz zostawić nietknięte na co najmniej cztery lata.
Czy nie używają go przestępcy?
Przeważnie nie. Chainalysis szacuje nielegalną działalność na mniej niż 1% wolumenu transakcji kryptowalutowych, a według ONZ co roku pierze się 2–5% światowego PKB, głównie w dolarach i euro. A publiczna księga, która na zawsze zapisuje każdą transakcję, to fatalne miejsce do ukrywania przestępstw.
Czy nie marnuje energii?
Energia sprawia, że księgi nie da się podrobić. Czy to „marnotrawstwo”, zależy od tego, czy uważasz, że uczciwy pieniądz jest wart zabezpieczenia. Ponad połowa wydobycia działa dziś na źródłach zrównoważonych (Cambridge, 2025). Górnicy mogą działać wszędzie, więc kupują nadwyżki i energię bez odbiorcy, która inaczej by się zmarnowała, pomagają finansować nowe farmy wiatrowe i słoneczne (Cornell, 2023) i stabilizują sieci energetyczne.
Czy rządy nie mogą go po prostu zakazać?
Chiny zakazały wydobycia w 2021, a moc obliczeniowa sieci w ciągu około roku wróciła do nowych rekordów. Bitcoin to po prostu informacja: nie da się zakazać matematyki. Tymczasem USA zatwierdziły spotowe ETF-y na bitcoina w 2024, a w 2025 utworzyły Strategiczną Rezerwę Bitcoina.
Czy ktoś nie zrobi lepszego?
Możesz skopiować kod, ale nie sieć. Próbowały tysiące. Prawie każdy ma założyciela, firmę, insiderów, którzy dostali monety pierwsi, albo zespół, który może zmieniać reguły. Uczciwego startu Bitcoina, zniknięcia jego twórcy, 17 lat historii i niezrównanego bezpieczeństwa nie da się skopiować, tak jak skopiowanie kodu Wikipedii nie da ci Wikipedii.
Czy już się nie spóźniłem?
Ludzie mówili tak przy 1 $, 100 $, 1000 $ i 10 000 $. Ogłaszano jego „śmierć” ponad 400 razy. Łączna wartość bitcoina to wciąż ułamek wartości złota, a tylko niewielka część ludzkości przechowuje go samodzielnie. Pytać o to dziś to jak pytać w 1999, czy przegapiło się internet.
Czy to nie piramida finansowa?
Piramida potrzebuje promotora, który obiecuje zyski i wypłaca je wcześniejszym inwestorom z pieniędzy nowych. Bitcoin nie ma promotora, emitenta, obiecanego zysku ani nikogo, kto komukolwiek płaci. To oprogramowanie open source, a każdą monetę może sprawdzić każdy.
A jeśli zgubię klucze?
Wtedy nikt ich za ciebie nie odzyska. To cena prawdziwej własności. Zacznij od małych kwot, przećwicz odtwarzanie portfela z frazy seed, trzymaj kopie w różnych bezpiecznych miejscach i zaplanuj, jak twoja rodzina je odziedziczy. Konfiguracje multisig usuwają pojedynczy punkt awarii.
Czy komputery kwantowe go nie złamią?
Dzisiejsze komputery kwantowe są dalekie od zagrożenia. Gdy się nim staną, banki, rządy i cały internet stanie przed tym samym wyzwaniem. Bitcoin też może się zaktualizować: propozycje podpisów odpornych na komputery kwantowe są już otwarcie rozwijane.
Czy to nie za trudne dla mnie?
Nie musisz rozumieć, jak działają serwery pocztowe, żeby wysłać e-mail. Nowoczesne portfele są tak proste jak aplikacja bankowa. Zacznij od kilku złotych, przećwicz wysyłanie i odbieranie, a głębsze rzeczy poznawaj z czasem. Najtrudniejsza nie jest technologia. Najtrudniej oduczyć się tego, czego nas uczono o pieniądzu.
Rozdział ósmy
Twoje pierwsze kroki
Najpierw ciekawość. Potem satsy. Klucze zawsze.
Prosta ścieżka
Ucz się, zacznij od małych kwot, trzymaj własne klucze.
Najpierw nauka
Poświęć na to godziny, nie minuty. Czytaj, słuchaj, zadawaj pytania. Zrozumienie pozwala przetrwać zmienność.
Zacznij od małych kwot
Kup satsy za kilka złotych w renomowanym, regulowanym serwisie. Wiele osób regularnie kupuje małą stałą kwotę, zamiast zgadywać właściwy moment.
Przejmij kontrolę
Wypłać na portfel, który kontrolujesz. Przy większych kwotach używaj portfela sprzętowego, który trzyma klucze offline.
Strzeż frazy seed
Zapisz ją na papierze lub w stali. Nigdy jej nie fotografuj, nie trzymaj w chmurze i nie wpisuj na żadnej stronie. Nikt uczciwy nigdy cię o nią nie poprosi.
Weryfikuj
Gdy będziesz gotów, uruchom własny węzeł. Wtedy nie musisz nikomu wierzyć na słowo w żadnej sprawie.
Przekaż dalej
Wyjaśnij to komuś, na kim ci zależy. Tak rozeszła się każda pomarańczowa pigułka.
Ta prezentacja ma charakter edukacyjny i nie stanowi porady finansowej. Rób własny research i nigdy nie inwestuj więcej, niż możesz stracić.
Zgłęb temat · Czytaj
Biblioteka króliczej nory.
Whitepaper Bitcoina
Dziewięć stron, od których wszystko się zaczęło. Zaskakująco przystępne.
The Bitcoin Standard
Historia pieniądza, od muszelek przez złoto do bitcoina.
Broken Money
Jak naprawdę działa nasz system finansowy i dlaczego zawodzi zwykłych ludzi.
The Price of Tomorrow
Dlaczego technologia jest deflacyjna i dlaczego to dobra wiadomość.
Check Your Financial Privilege
Bitcoin oczami ludzi żyjących pod rządami autorytarnymi.
Obserwuj sieć na żywo
Zobacz, jak bloki są wydobywane, a transakcje potwierdzane w czasie rzeczywistym.
Energia · Cornell · 2023From Mining to Mitigation
Recenzowane badanie: wydobycie może pomóc finansować nowe farmy wiatrowe i słoneczne, kupując ich energię, zanim zostaną podłączone do sieci.
Energia · Cambridge · 2025Digital Mining Industry Report
52,4% wydobycia działa dziś na energii zrównoważonej, wobec 37,6% w 2022. Udział węgla spadł z 36,6% do 8,9%.
Zgłęb temat · Oglądaj i słuchaj
Filmy do udostępnienia, głosy warte słuchania.
Filmy · za darmo na YouTube
Joe Bryan · Zacznij tutajWhat's the Problem?Bez żargonu: dlaczego tak wiele we współczesnym życiu wydaje się zepsute, prześledzone aż do pieniądza. Najlepszy pierwszy film do udostępnienia.
Art of the ProblemBitcoin: The Trust MachinePięknie animowane wyjaśnienie, jak naprawdę działa bitcoin, od podstaw.
Film dokumentalny · 2024God Bless BitcoinPieniądz, moralność i wolność: jak zepsuty pieniądz kształtuje społeczeństwo i dlaczego bitcoin daje nadzieję.
Podcasty warte twojego czasu
- Coin StoriesNatalie BrunellPrzystępne rozmowy o pieniądzu, inflacji i wolności.
- Bitcoin AudibleGuy SwannNajlepsze eseje o bitcoinie, czytane na głos i omawiane.
- Bitcoin FundamentalsPreston PyshBitcoin z perspektywy inwestowania i makroekonomii.
- What Bitcoin DidDługie wywiadyLudzie, polityka i idee kształtujące bitcoina.
- The Bitcoin Standard PodcastSaifedean AmmousEkonomia, zdrowy pieniądz i historia pieniądza.
- Stephan Livera PodcastStephan LiveraWnikliwie o samodzielnym przechowywaniu, Lightning i technologii.
Pomarańczowa pigułka nie polega na tym, żeby się wzbogacić.
Chodzi o to, żeby być wolnym.
„Podstawowym problemem konwencjonalnej waluty jest całe zaufanie, którego wymaga jej działanie.”
Satoshi Nakamoto, 2009
Bądź pokorny. Zbieraj satsy. Trzymaj swoje klucze.
Muzyka · “Algorithm Runner” — JoelFazhari · Pixabay